Connect with us

Gündem

‘Edebiyatta gerçekçilik ölüyor!’


Fantezi, yeni oluşan bir alt tür gibi algılansa da tanımlamadan önce edebiyatın aslında fantezi olduğunu hatırlatmalı. Edebiyat metinlerinin ne olmadıklarını düşünelim: Edebiyat metni; hukuki (yasa veya sözleşme), teknik (kullanım kılavuzu veya patent), bilimsel (fizik makalesi veya sosyoloji kitabı), tarih (vakayiname) metin değil. Başka deyişle olguları, gerçekliği yansıtma iddiası taşımıyor.

Gerçekçilik iddiası taşıyan edebiyat dâhi gerçekliği yansıtmıyor: Raskolnikov yok, bir kadını öldürmedi; Selim Işık intihar etmedi. Yahut Hamlet yok; Akakiyeviç’in hayaleti palto çalmadı; Diyavol Paşa da, Amat diye bir vapur de yok. Edebiyatın evreni gerçek evren değil. Fantezinin evreni.

Düşlem edebiyatı daha fazlaca bir mod (kip). Melodramlar benzer biçimde ana akımla çevre içinde, bilinçdışı ve şuur içinde uzlaşı. Gerçeklik – düşlem ikileminde gerçeklik fanteziyi besliyor, düşlem gerçekliği kurguluyor. Düşlem arzuların dilini, bastırılmışın dışa vurulmasını içeriyor, zeitgeist’i yansıtıyor. Kim bilir son yüzyılda edebiyatta düşlem yükselmiyor, gerçekçilik ölüyor.

YADIRGATMANIN ÖLÇEĞİ

Fantezi, bilinçdışı, arzular, insan psikolojisi ile iç içe bir mod. Rus Biçimciler edebiyatın işlevini ostranenie, yani yadırgatma olarak görüyor. Fantezide yadırgatma doğa yasalarına genişliyor. Kendi yasalarıyla evrenler tasarlıyor; mitolojiden beslenip kendi mitolojisini kurguluyor. Başka evrenlerden ölü tanrılar, başka boyutlar, yabancı gezegenler; dünya mitolojisi kökenliler kadar, özgün tasarımlarla canavarlar ve envaiçeşit mahlûkat can buluyor. Bu edebiyatın doğaüstü yaratıkları ve durumları, insanı, psikolojiyi yansıtan somut eğretilemeler.

Sınırı doğa yasalarında çizme iddiasındaki bilimkurguda bile yukarıdakiler var. Bilimkurguyu fantezinin alt türü sayan Todorov, Fantastik kitabında fantezinin dinamiğini açıklar: Fantastik, iki uç, olağanüstü (açıklanamayan) ve tekinsiz (açıklanabilen) arasında salınır.

Bu salınım, Anar’ın Puslu Kıtalar Atlası’nda bile görülür: Puslu Kıtalar Atlası’nda düşman cephesine tünel açan asker, bir ejderha ile karşılaşır. Sadece bu, karşıdan gelen düşmanın sırtındaki dövmedir. Ilkin olağanüstüyü, sonrasında açıklamasını görürüz; fakat gerilim düşmez, bu iki uç arasındaki salınım sürer.

KISA TARİHÇE

Modernite öncesi: Homeros’un ataerkilleşmiş Odyssea’sı bilinmeyen diyarlara, sihrin sırlarına yolculuğu; eve, benliğe dönüşü işler.

Modernite: Gotik (örn., Drakula) bilinmeyene, Doğu’dan gelen ötekiye yönelik korkuyu, bastırılmış cinselliği sembolizmle yansıtır.

1940’lara dek, pulp (ucuz kağıda basılı) düşlem yazarları (örn., Howard, Lovecraft) kapitalizmin yükselişi ile ötekiye karşı önyargıları; coğrafi keşifler bitince biten gizeme, taşra ideallerine dönüş özlemini yansıtırlar.

1940 sonrası, günümüz fantezisinin temeli Tolkien iyi ile kötünün savaşını, (“ırk” diye var olmayan kavram üstüne kurarak) yansıtır.

1970 sonrası düşlem (Brooks, Shannara; Donaldson, Thomas Covenant Günceleri; Jordan, Vakit Çarkı), Tolkien “baba”ya saygıyla karışık ihanet halinde, onun vaka örgüsünü kullanır; sadece temalar çeşitlenir.

Modernite sonrası: Ana akım düşlem, yukarıdakilerin karışımını Zeitgeist’a özgü ironi ile yansıtır. Bilhassa genç erişkin romanlar, hep bir sınava hazırlığı, yitik anne-babanın gizemini ihtiva eder.

Maalesef, artık ana akım düşlem bir endüstri, tektip: Yüzüklerin Efendisi çeşitlemeleri alana başat. Yadırgatma sınırını bu kitap belirliyor; tümüyle tecimsel bir etkinlik olan yayıncılık da okuyucuyu algılanması zor olandan koruyor.

GÜNÜMÜZ FANTEZİSİ: TOLKIEN’LE MÜCADELE

Tolkien’ın dünyası feodal. (Hükümranla çatışan köylü, Keloğlan masallarında bile denk gelebileceğimiz tema). Sadece tek kişinin topluma egemenliğini değil, fena kralı eleştiriyor. Kıyasla Taht Oyunları, halkın özyönetimini vurgulasa da (hemen hemen çıkmamış kitabın dizi ile örtüşeceğini varsayarak) ihtimaller içinde görmüyor.

Doğal, bu fantezinin ana akımı. Başka politik düzenler de mevcut. Ne ki karakterlerin karşısındaki en büyük ejderha, siyasal seviye; bu Harry Potter’da bile var. Nefsin ejderhası (iktidar arzusu) ana eleştiri unsuru (ki Tolkien da bunu Platon’un Devlet’indeki Gyges’in görünmezlik yüzüğünden alıyor).

Tolkien, moderniteye özgü hevesle bozuk düzeni yıkıp yenisini oluşturmayı istiyor. Rosemary Jackson benzer biçimde eleştirmenler, Tolkien’ı olgun bir düşlem yazarı değil, başat ideolojiyi haklı kılan bir romans yazarı görüyor.

Yüzüklerin Efendisi sonraki yazarlar için bir şablon: Yeni eserler aynı halde bir gerçeklik haritası, terimler dizgesi ana ihtilafı özetler bir kehanet ve benzer vaka örgüsü içeriyor.

TÜRKİYE’DE FANTEZİ: GEÇMİŞ VE İMKÂNLAR

Düşük teknoloji ana akım düşlem ve teknolojiye karşı güvensizliği işleyen bilim-kurgu, teknoloji ile ana akıma taştı: 2000’lerde Tolkien’ın eseri bilgisayar teknolojisi ile beyaz perdeye yansıdı. Böylece tüm dünyada çevirileri fazlaca fazla okundu. Düşlem, Harry Potter dizisi ve filmi ile küçüklere yayıldı; onlar büyüdüklerinde düşlem genç erişkin romana başat oldu.

Türkiye’de çekirdek okuyucu 1990’larda, üniversite bilim kurgu ve düşlem toplulukları, Atılgan benzer biçimde dergilerde yetişti; düşlem çevirmenleri, yazarları ve editörleri oldu. Bugün bu topluluklar rol yapma oyunları, roman tartışmaları, cosplay etkinlikleri benzer biçimde etkinlikler düzenliyor. Okuyucu kitlesi genel anlamda üniversite öğrencileri ve mezunları. Polisiye haricinde rastlanmayan halde “türü” sahiplenip tartışıyorlar.

Artık düşlem, Türkiye’de popüler kültürün parçası: Gollum’a benzetme dava mevzusu oldu; Akşener, “Winter is coming” dedi. Zira bu eserler alegoriye açık, sembollerle yüklü; günlük söyleme, iyi-kötü savaşı sayılan durumlarda rahat uyarlanabiliyor.

FABİSAD…

İleride fantezinin yaygınlaşmasında FABİSAD’ın (Fantazya ve Bilmkurgu Sanatları Derneği) görevi olacak. Alanda yaratı üreten her insanın katılabildiği dernek toplantılar, konuşmalar, yarışmalarla emsalsiz üretimi tetikliyor. Türkiye Bilişim Derneği ise Bilimkurgu Öykü Yarışması’yla alana genç kabiliyetler katıyor.

Baskı dönemlerinde simgelerin ağır basmış olduğu düşlem, kalıplardan kurtulmaya, aşina yadırgatmayı yeniden yadırgatacak yürekli yayıncılara, yürekli yazarlara gereksinim duyuyor.

Fantastik / Tzvetan Todorov / Çeviren: Nedret Öztokat / Metis Yayınları / 176 s.

Devlet / Platon / Çevirenler: Sabahattin Ali, M. A. Cimcoz / Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları / 372 s.

Puslu Kıtalar Atlası / İhsan Oktay Anar / İletişim Yayınları / 239 s.

Yüzüklerin Efendisi – Tek Cilt Hususi Basım / J. R. R. Tolkien / Çevirenler: Bülent Somay, Çiğdem Erkal İpek / Metis Yayınları / 1026 s.


Okumaya devam et.
Yorum için tıkla

Cevap bırak

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Gündem

Turizmde hafta sonu rezervasyonları başladı



Kontrollü normalleşmeyle beraber hazırlıklara başlandı ve turizmde hafta sonu rezervasyonları arttı.


Turizmde hafta sonu rezervasyonları başladı

Türkiye dünyanın mühim gezim noktalarından biri. Gezim sektörü de ülke ekonomisi için mühim yer bir tutuyor. Geçen yıl koronavirüs salgınınına karşın dünyaya oranla gezim haraketliliğini daha fazlaya yaşayan ülkemiz, normalleşme adımları ile beraber geçen yıldan daha iyi bir sezonun özlemini taşıyor.

Türkiye Gezi Acentaları Birliği (TÜRSAB) Yönetim Kurulu Üyesi Tolga Gencer, açıklanan kararların sektör için fazlaca mühim ve pozitif yönde bulunduğunu belirtti.

PAKET TURLARI BAŞLIYOR

Bu süreçte bilhassa iç pazarda ciddi bir hareketlilik beklediklerini ifade eden Gencer, “Hafta sonu turlarımıza talepler gelmeye başladı. Sadece otel rezervasyonu vardı, şimdi paket turları da yapılacak. Günü birlik turlar da yapılabilecek. Şu anda ağırlıklı olarak kültür turlarına talep geliyor.” dedi.

Gencer, sektör için salgının seyrinin azalarak devam etmesi icap ettiğini, turizmcilerin tedbirlere uymasının dirimsel ehemmiyet taşıdığını dile getirdi.

“GÜZEL GÜNLER TURİZM SEKTÖRÜNÜ BEKLİYOR”

Ege Gezinsel İşletmeler ve Konaklamalar Birliği Başkanı Mehmet İşler, kısıtlamaların kalkmasının sektörde büyük bir luk oluşturduğunu altını çizdi.

Turizmde hafta sonu rezervasyonları başladı #1

“ESNAF TURİSTLERİ ÖZLEDİ”

İşler, restoranlar ve kafelerin hazırlıklarını bigün şeklinde kısa sürede tamamladığına değinerek, “Hem esnaf hem otelci müthiş bir özlem içinde. Müşteriler de öyle. Her iki taraf da dikkat ederek bu kazanılmış olan hakkın kaybolmaması için hassasiyet gösteriyor.” dedi.

Resort otellerde karar öncesinde de hafta sonu yoğunlukların oluştuğunu dile getiren İşler, kent otellerinde ise cumartesi ve pazar günlerinin boş bulunduğunu sadece son kararın kent otelcileri tarafınca sevinçle karşılandığını belirtti.

Aşılamayla virüsün seyrinin azalacağını tahmin ettiklerini aktaran İşler, gezim sektörünü güzel günlerin beklediğini söyledi.

Turizmde hafta sonu rezervasyonları başladı #2

“REZERVASYONSUZ GELMEYİN”

Alaçatı Gezim Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Celal Bayraktaroğlu da bölge genelinde hafta sonu rezervasyonlarını almaya başladıklarını söylemiş oldu.

Alaçatı’daki işletmelerin ağırlıklı olarak rezervasyonla iş yaptığına değinen Bayraktaroğlu, “Vatandaşlarımız rezervasyon yapmadan gelmesin. Böyle olunca kurallara daha rahat uyarız. Çünkü işletmelerimiz yüzde 50 kapasite ile çalışacak. Sağlımızı korumak en önemli görevimiz. Daha güzel günler için hem işletmelerimiz hem de müşterilerimiz kurallara uyacaktır.” değerlendirmesinde bulunmuş oldu.

Turizmde hafta sonu rezervasyonları başladı #3

“NORMALLEŞME DENİZLİLİ TURİZMCİLERİ HEYECANLANDIRDI”

Denizli Gezinsel Otel ve İşletmeciler Derneği (DENTUROD) Başkanı Gazi Murat Şen, normalleşme adımlarının Denizlili turizmcileri heyecanlandırdığını beyan etti.

Pamukkale ve termal otellerin bulunmuş olduğu Karahayıt bölgesindeki otellerde hafta sonu rezervasyonlarını almaya başladıklarını belirten Şen, “Özellikle iç piyasada uzun zamandır evlerinden çıkamayanların en azından hafta sonlarını değerlendirmek için termal ve Pamukkale’yi tercih edeceklerini düşünüyoruz. Turizmciler geleceğe umutla bakıyor. Ama en büyük isteğimiz herkesin hızlı bir şekilde aşılanması.” diye konuştu.

Turizmde hafta sonu rezervasyonları başladı #4

Turizmde hafta sonu rezervasyonları başladı #5

Turizmde hafta sonu rezervasyonları başladı #6


Okumaya devam et.

Gündem

Barcelona İspanya Kural Kupası finalinde



Yarı finalin ilk maçında deplasmanda Sevilla’ya 2-0 yenilen Barcelona, rövanşı 3 golle aldı.

Karşılaşmanın ilk yarısı, 12. dakikada Ousmane Dembele’nin attığı golle Barcelona’nın 1-0’lık üstünlüğüyle tamamlandı.

İkinci yarı Barcelona’nın ataklarını iyi bir savunmayla ceza sahası haricinde tutan Sevilla, 73. dakikada kazanılmış olduğu penaltıyı ise değerlendiremedi. Ortalama 1 ay devam eden sakatlıktan çıkan Arjantinli futbolcu Lucas Ocampos, Barcelona’nın defans oyuncusu Oscar Mingueza’nın ceza sahasında kendisine yapmış olduğu faul sonrasında verilen penaltıda topun başına geçti. Ocampos’un vuruşunda köşeyi iyi tahmin eden kaleci Marc Andre Ter Stegen, kurtarışıyla gole izin vermedi.

90+4’te Gerard Pique’nin kafa golüyle skoru 2-0’a taşıyan Barcelona, karşılaşmayı uzatmalara götürdü.

Karşılaşmanın 90+2. dakikasında Fernando Reges’in ikinci sarı karttan kırmızı kart görmesi sebebiyle Sevilla uzatma dakikalarını bir şahıs noksan oynadı.

95. dakikada Jordi Alba’nın ortasında kafa vuruşuyla topu ağlara gönderen Martin Braithwaite, Barcelona’yı 3-0 öne geçirdi.

Kral Kupası’nı en oldukca kazanan (30) ve en fazla final oynayan (41) ekip olan Barcelona, son 10 sezonda 9. kez adını finale yazdırdı.

Barcelona’da 7 Mart Pazar günü kulüp başkanlığı seçimi yapılacak.

Kupanın öteki yarı finalinde, bu akşam TSİ 23.00’da Levante-Athletic Bilbao maçı oynanacak. Bilbao’nun sahasında oynanan ilk maç 1-1 sona ermişti.


Okumaya devam et.

Gündem

Son dakika haberleri… Karadeniz mutasyonu var mı? Bilimsel araştırma başlatıldı


class=”cf”>

Sıhhat Bakanlığı ‘covid19.saglik.gov.tr’ adresinde Türkiye haritası üstünden piyasaya sürülen verilere nazaran, Karadeniz Bölgesi’nde Samsun, Ordu, Giresun, Trabzon ve Rize, Covid-19 olay sayılarının yüksek olması sebebiyle 3 haftadır ‘çok yüksek riskli’ kategorisinde yer ediniyor. Alınan önlem ve kısıtlamalara karşın Karadeniz’deki vakalarda beklenen düşüşün yaşanmaması üstüne bilim adamları harekete geçti. KTÜ Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Faruk Aydın önderliğinde oluşan uzman ekip, olay sayısının yüksek olduğu bölgede değişik aile gruplarından alınacak Covid-19 örneklerini ‘gen sekansı’ yöntemiyle inceleyecek. Protokolü hazırlanan araştırmayla bölgeye özgü ve daha ilkin tanımlanmamış yeni bir mutasyonlu virüsün izi aranacak.

Karadeniz mutasyonu var mı Bilimsel araştırma başlatıldı

class=”cf”>

‘SAYILARI BU YÜZDELERDE TUTAN BİR NEDEN VAR’

KTÜ Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Faruk Aydın, bölgede Covid-19 sayılarının denetim altına alınamaması sebebiyle bu emek harcamayı başlattıklarını söylemiş oldu. İngiliz varyantı Covid-19 virüsünün yalnız Karadeniz’de olabileceğini düşünmediğini belirten Prof. Dr. Aydın, “Ülkemizdeki sayılardan 4 kat yüksek sayıda olmamızın bir başka nedeni olmalı. Mutasyon mutlaka vardır demiyoruz ama bu sayıları bu yüzdelerde tutan bir neden var. Nedenlerden bir tanesi bu olabilir diye bu çalışmayı yapacağız. ‘Kesitsel’, yani sınırlı sayıda örnekte yapılacak bir çalışma olacağı için de mutasyon yakalamamız durumunda konuya ciddi derecede ışık tutacaktır. Yakalamama şansımız olması nedeniyle bir yorum yapamayacağız. Bu çalışmanın daha ileriye taşınması gerekli olabilir” dedi.

‘MUTASYON BEKLENTİMİZ ÇOK YÜKSEK DEĞİL’

class=”cf”>

Covid-19 virüsünün bölgede en fazla yayılmış olduğu Samsun, Ordu, Giresun, Trabzon ve Rize’deki üniversitelerin de desteğiyle toplanacak virüs örneklerinin izole edilerek ‘gen sekansı’ yöntemiyle araştırma yapacaklarını özetleyen Prof. Dr. Aydın, şöyleki konuştu:
“Çalışmanın protokolü yazılmaya başlandı, fakat ekonomik kısıtlılık nedeniyle yapacağımız ‘kesitsel’ çalışma çok ciddi bir sonuç vermeyebilir. Ayrıca mutasyon beklentimiz de çok yüksek değil. Genetik bir değişim meydana geldiği düşünülürse bilim çevreleri, bölgedeki pozitifliklerin yüzde 5’inin ‘gen sekansı’nın yapılmasını önermektedir. Bu kadar ciddi bir maliyeti üniversite olarak bunun altından çıkmamız imkansız. O yüzden kesitsel bir çalışma hazırladık. Her ilden 6’şar virüsü izole edip bunların sekansını analiz edeceğiz ve bunların bilinen İngiliz, Güney Afrika, Brezilya, ABD’de yeni tanımlanan California ve New York mutasyonlarından farklı olup olmadığını inceleyeceğiz.”

‘MUTASYON ŞÜPHESİ İÇİMİZİ KEMİRDİ’

Araştırma ekibinde yer alan KTÜ Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Dr. Esra Özkaya, virüsün, farklı aile grupları ve coğrafik bölgeleri temsil edecek virüs alt gruplarından alınacak numuneler üzerinde çalışacaklarını ifade etti. Bölgedeki vaka sayılarına belirgin farklılık olduğunu dile getiren Dr. Özkaya, “Bu farklılık, ‘mutasyon kaynaklı veya burayı temsil edebilecek özel bir mutasyon olabilir mi’ şüphesiyle içimizi kemirdi. Bunu inceleyebilmek için de bir proje planladık. Mutasyon çalışmaları çok daha derin araştırmalar, çok daha geniş gruplar halinde çalışılması gerek. Fakat biz sadece bu dönemi temsil edecek küçük sayılarda çalışılabilecek bir proje planladık. Bunların içinden bölgenin farklı aile gruplarını ve coğrafik bölgeleri temsil edecek suşları tercih etmeye çalıştık. Bunların ileri incelemelerini yapıp bölgemizi temsil edecek bir mutasyonla karşılaşabilir miyiz diye bakacağız” dedi.

‘VİRÜS ÖRNEKLERİNİ TOPLUYORUZ’

class=”cf”>

KTÜ Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Irmak Baran da virüsün genetik materyali olan DNA ve RNA’sında farklılık olup olmadığını ‘sekanslama’ yöntemiyle araştıracaklarını söyleyerek, “Yeni bir mutasyon şu an yalnız kuramsal olarak bir varsayım. Bu hakkaten bu şekilde mi, bunu araştırmak için emek harcamayı planlıyoruz. Bunun için fazlaca sayıda çevre illerin de katılımıyla birlikte virüs örneklerini toplayıp biriktiriyoruz. Bu tarz şeyleri seçerken de belirli örneklere dikkat ediyoruz. Viral yükü yüksek olan ve başka mutasyonların saptanmadığı hastalardan tercih etmeye çalışıyoruz. Bu sayede de eğer var ise buraya özgü bir mutant bunu ortaya koymayı kolaylaştırmış olacağız” diye konuştu.


Okumaya devam et.

Facebook

Popüler

Python örnek projeler deneme bonusu veren siteler